YABANARISI

1. Dişisi zehirli iğne taşıyan ve sokması çok acı veren Vespa cinsinden zarkanatlıların ortak adi. (Yabanarisigiller familyasi.) (Bk. ansikl. böl.]

-2. Killiari adıyla da bilinen, tliman ve soğuk bölgelerde toplu yaşayan, bir yillik koloniler kuran, Bombus cinsinden zarkanatlilarin ortak adı. (Argiller familyası.) [Bk. ansikl. böl.]

-3. Yabanarısı yuvası, bir yabanarısı toplumunun, özellikle larva yetiştirmek amacıyla kurduğu kâğıttan yuva; aynı yuvada barinan yabanarısı toplumu,

–ANSIKL Vespa cinsinden yabananlari tüm yeryüzünde yaygındır. Bunlar toplu yaşayan böceklerdir ve yalnız yaşayan bazi yabananılanından (duvarcıyabanarasigiller) onlani ayıran da bu özellikleridir. Cü. retkar olan bu hayvanların sokması çok aci verir. Ama ancak kendini savunmak için ya da tehdit altındaki yuvasını korumak için saldint. Yabananılarının âdetleri balanlarınınkine benzetilebilir, şu farkla ki, yabananları oğul vermez ve kışın yalnız anaani canli kalır, yuvada da hiçbir yiyecek bulunmaz. Yabananları böcekleri av. layarak beslenir, ama yanılmış, kesilmiş meyvelere, etlere, her türlü yiyeceğe, hatta balanlarına bile saldırır ve balini emmek için balanlarını öldürür. İşçi yabanarilari, ezilmiş hayvansal maddelerden yapılmış bir bulamaçla larvalari her gün beslerler. Başlıca türleri: Vespa germanica ve adi yabanarisi (V. vulgaris) yerde yuva yapar, orman yabanarisi (V. silvestris) yuvasını ağaçlara asılı kurar. Yabananılarının en iri türü eşekarısıdır (Vespa crabro).

Aslında, balarısı dışında kalan tüm zarkanatlı ve iğneli böceklere, öbekler arasinda fark gözetilmeden genel olarak yabanarisi dendiği de olur. Yer üstünde yuva yapan küçük bir zarkanatlı böcek olan sarica ani (Polistes gallicus) bunlardan biridir. Chartergus, Sphex, Bembex, Pompilus gibi kazarak, işleyerek ya da kâğıtla kaplayarak yerde yuva yapan değişik cins ve türde birçok böcek de günlük dilde yabanarısı diye anılır.

Bombus cinsinden yabanarıları ya yeraltı yuvalarında ya da yosunlar altındaki yuvalarda yaşarlar. Yaz gelince, yuvayı kuran dişi, çiçektozuyla hazırladığı bir bulamaçla doldurduğu geniş bir hücreye belli sayıda yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan yavrular büyüyünce işçi ani olurlar; dişi arı yuva için yapılması gereken işleri giderek işçi arılara bırakarak kendini yalnızca yumurtlama işine adar. Bombus cinsinden yabananlari bitkilerin döllenmesinde önemli rol oynar. Avrupa’da yaşayan bazı türler, Avustralya’da bulunan Avrupa kökenli üçgüllerin döllenmesini sağlamak için Avustralya’ya götürüldüler. @ Yabanarisi yuvası. Yabanarısı yuvası, hem ilkbaharda bir anaarinın yumurtlaması sonucunda oluşan bir topluluk, hem de onları barındıran yuvadır; ana yabanarısı birkaç petek gözü yapmakla işe başlar, her birinde bir yumurta yumurtlar, yumurtadan çıkan larvalan besler; larvalar erginleşince işçi anı olurlar ve anaariya yardıma koyulurlar, anaan da, onlar bir yandan petek gözü yaparken durmadan yumurtlar ve bu iş ilk soğuklara kadar sürer. Soğuklar başlayınca yabanarılarının çoğu ölür; bazı iri dişiler kışı duvar kovuklarında, ağaç yarıklarında geçirirler, ilkbaharda onların her birinden yeni bir yabanarisi toplumu oluşur.

Yabanarısı yuvaları ya toprak altında ya da bir ağaç dalina asılı olarak havada bulunur; eşekarısınınki (Vespa crabro) korunakli yerlerde olur (ağaç kovuğu, baca vb.). Hepsi kartonumsu bir kilif içindedir ve altigen petek gözleri kat kat dizilidir. Yabanarılarının girip çıktıkları delikler, petek üzerinde yağmur girmesine olanak bırakmayacak şekilde sıralanır. Bu yuvaların en basiti sarica arininkidir (Polistes gallicus) açık havada ve kilifsiz olur. Yer altındaki bir yabanarısı yuvasını tahrip etmek için ağzını, geceleyin, benzine ya da karbon tetraklorüre batırılmış bir tamponla tikamak ve tikai sağlam toprağa kadar sokmak yeter. Ertesi gün yuva çıkarılıp yakılır. —Tip, Yabanarılarının ve bütün zarkanatlıların sokması her zaman rastlanan olaylardandır, sadece yerel bir tepkiye neden olur, yalnız alerjik ya da duyarlılık kazanmış kişilerde (çoğunlukla erginlerde) bazen sokmanın hemen arkasından ortaya çıkan ağır, hatta öldürücü anafilaktik şok yapabilecek derecede genel tepkilere yol açabilir. Bu gibi kazalara oldukça sık rastlanır; hatta, iliman ülkelerde zarkanatlılanin sokmasından ileri gelen ölümlerin sa yisi yılan sokmasından iki kat fazladır. İcor. ganlarda görülen en küçük bir belirti, ola. yin ilk on beş dakikasında acil bir tedavi yi gerektirir (özellikle adrenalin şiringasi ve gerektiğinde kartikoitler ve antihistaminik. ler), sonra, antijenli zehir ya da zehir kesesi özütleri ile yıllarca sürecek bir duvar: sızlaştırma tedavisi uygulamak gerekir.